In Buddhism the “Four Noble Truths” are a considered the central teaching of the Shakyamuni Buddha. But the first “Noble Truth”, usually translated as “Life is Suffering” is often felt to be disheartening. A “raw” truth that seems to leave us little room for anything but depression and even nihilism. But let’s look at this more closely.
To begin with, we might need to ask whether these “Noble Truths” were actually meant as such. The phrase in Sanskrit is “catvary-arya-satyani” and traditionally this has been translated as “Four Noble Truths”. But it may be that the only part that was accurately translated is “catvary”, which indeed does mean “four”.
“Arya” in Sanskrit is not used to indicate that some thing, or some concept, idea or truth, is noble. In fact it refers to people. The Aryan people. Not so long before the days of the Shakyamuni Buddha, the Aryans had invaded northern India and drove the original inhabitants, the Dravidians, south. In India you can still hear this in the languages spoken in the North and South. But soon the Aryan leaders realised that the culture of the peoples they had defeated was in many ways (other than warfare) superior to their own. They feared that the military dominance of the Aryans would be diminished by mixed marriages and cultural mingling which apparently happened a lot as the Dravidian culture was quite attractive to the Aryans. So they devised a system, the caste system, that actually reserved the upper castes, the priestly class of Brahmins and the warrior class of Ksatryas, for people of Aryan decent. Nobility in their eyes.
But for the Shakyamuni Buddha anyone, regardless of social standing or racial background, who was willing to muster the courage to look at reality as is, was a noble being. A warrior! “Arya” is a quality that is present in people, noble people, courageous people, people that try to be honest, with noble intentions and a desire to develop true virtue and morality.
And “satyani” doesn’t mean “truth” as in something, some idea or concept that is true as opposed to untrue. “Satya” actually means true as in how things truly are in reality, without embellishments and dramatizations. Just as such.
So “catvary-arya-satyani” is better translated as the four deep realities of life, seen by people who have the courage and willingness to see life, and themselves without all the things that Me-Myself-and-I likes to add or delete to make reality a little less raw, a little less “true”, a little more a story with preferably a happy ending every day, and of course with Me-Myself-and-I at centre stage in the leading role.
For me they are practices, difficult practices indeed, to see and accept things as they are. And that does require courage and a willingness to look and look and not look away.
Life is full of suffering. Suffering is inherent to life, unavoidable. Birth involves pain. Growing up doesn’t happen without pain, getting old certainly is painful. Illness is painful. Dying is painful. Loss is painful. And old age, illness and death cannot be avoided by anyone. There are no exceptions. Yet I am so often investing so much effort to try and avoid it. And if I can’t avoid it, I invest even more energy in disappointment, rage, resentment, in feeling disheartened, defeated. And all this manoeuvring and all my strategies, and all my feelings of fear, defeat, resentment, cynicism and anger, pin me down deeper and deeper in Me, locked up in my own little prison cell full of pain. This is suffering indeed!
I have strong memories of my brother Pim. He died two years ago after having gone through a long period of tremendous physical discomfort and pain and a loss of dignity in not being able to move about without a diaper and the distinct smell of excrement that followed him everywhere (and that we often shared bad jokes about, the sort of black and rude fun that two guys from The Hague love). I also remember sangha members that went through very similar experiences as they approached the end of their lives. I feel their physical pain, their deep discomfort, and know that continuous chronic pain can distort our mind, our view, and can lead us into a sort of tunnel perception that closes us down and destroys our openness. The cell, the tunnel, of personal suffering and pain and resistance, anger and despair that can narrow us so much when we experience the chronic pain that we call life.
The story of Kisa Gotami, the woman that begged the Buddha to help her in her desperation after the death of her son, is striking. The Buddha acknowledges her suffering and then finds a way to open her up again, to widen her view so she can see and feel and include in her suffering the suffering of all people. And without disregarding her own personal pain, her own deep anguish. If we could find it within ourselves to regain and maintain this openheartedness and awareness when we are in pain, instead of acting out of the self-made prison cell, then all the armed conflicts that are going on in the world, would simply end. This is an essential aspect of the first practice of courageous noble people that says, “Life is Suffering”. Not just My life. No! All living creatures know suffering intimately. I feel that perhaps human beings need to learn again how to suffer, how to deal with loss and disappointment, for in modern life we seem to have lost a lot of the ability to suffer with openheartedness and vulnerability and compassion.
Opening ourselves to the universality of suffering is incredibly powerful and liberating. The expansion of our hearts is breathtaking when our prison cells open to the omnipresent suffering of aging, sickness and death that is the unavoidable truth for all living beings. Life accommodates it all. It lovingly embraces it all in pure compassion.
Your suffering and mine are not different, not separate, not two. Shantideva wrote: “My suffering is hard to bear for it is painful. Your suffering is hard to bear, for it is mine also.” There is such a compassionate liberation happening right there. And it is available at all times for everyone.
The story of Kisa Gotami
Kisa Gotami was a young mother who was devastated when her baby died suddenly. Her grief was so deep that she refused to accept the child’s death and carried his body around, desperately trying to find a way to cure him. On the advice of a village elder, Kisa Gotami approached the Buddha.
The Buddha offered to bring her child back to life, but for that to succeed, she needed to bring him a handful of white mustard seeds from a household where no person had ever died.
Kisa Gotami went from house to house, but wherever she asked for mustard seeds, she also asked if anyone had died in that household. She found that death had at some time touched all households and that it is a universal experience; every family had suffered loss.
She realised deeply that suffering and death are inevitable and indeed an essential part of life. Life cannot be without death. Her personal grief began to expand and transform into a deeper understanding of life as it is, and with that, compassion arose naturally. She buried her son’s body in the jungle, accepting the transient impermanent nature of existence, and returned to the Buddha. The Buddha then taught her that all beings experience aging, sickness, and death, and that true peace comes from lovingly and compassionately accepting this reality.
Kisa Gotami attained a deep understanding of the Dharma and entered into a life of practice.
The Buddha used her personal experience to reveal to her profound truths about the nature of life and the path to liberation and compassion.
The Four Realities seen by Noble ones
1.Dhukka – Suffering, discomfort, stress, loss, anxiety, dissatisfaction.
2.Samudaya – Grasping, wanting, greed, clinging to permanence. Making and maintaining Me, Mine & Self.
3.Nirodha – The breaking of the deeply rooted neurotic patterns of making and maintaining Me, Mine & Self.
4.Marga – There are these eight practices that form a path to break these patterns.
These practices are rooted in The Middle Way and are:
Right View: Opening the dhamma-eye, in which understanding and acceptance grows: “All that has the nature of arising has the nature of ending”.
Right Resolve (also known as “Right Thought” or “Right Motivation”):
We resolve to leave the “home” of Me, Mine and Self and to question all that we believe about Me. We commit to following a path of truthfulness and to strive toward non-violence (ahimsa) and to avoid violent and hateful conduct.
Right Speech:
We practice to refrain from lying, abusive speech, divisive speech, and meaningless chatter.
Right Conduct or Action:
We practice to refrain from killing or injuring, from taking what is not given, from sexual misconduct, and to leave greed behind.
Right Livelihood:
In making a living we practice to refrain from doing so in ways that are detrimental to the wellbeing of all living beings.
Right Effort:
We practice to prevent the arising of “unwholesome” mental and physical states, and to try and create and maintain wholesome states.
Right Mindfulness:
We practice to develop and maintain a vigilance that watches the mind. The stronger it becomes, the weaker unwholesome states of mind become, lessening their power to take over and dominate thought, words and actions.
Right Concentration (samadhi):
We practice to maintain meditative concentration, culminating into insight, equanimity, selfless joy, loving kindness and compassion.
Leven is lijden?
De “Vier Edele Waarheden” worden in het boeddhisme beschouwd als het belangrijkste onderricht van de Shakyamuni Boeddha. Maar de eerste “Edele Waarheid”, meestal vertaald als “Leven is Lijden”, valt veel mensen, zeker in het begin, nogal rauw op het dak. Een ontmoedigende, “rauwe” waarheid die ons weinig ruimte lijkt te laten voor iets anders dan depressie en nihilisme. Dus het loont om dit van dichtbij te bekijken en te onderzoeken.
Om te beginnen moeten we ons afvragen of deze “Edele Waarheden” eigenlijk wel als edele waarheden bedoeld waren. De uitdrukking in het Sanskriet is “catvary-arya-satyani” en van oudsher wordt dit vertaald als “Vier Edele Waarheden”. Maar het zou best kunnen zijn dat het enige deel dat correct vertaald is, “catvary” is, wat inderdaad “vier” betekent.
“Arya” wordt in het Sanskriet niet gebruikt om aan te geven dat een ding, of een concept, idee of waarheid, “nobel” is. Het verwijst juist naar mensen. Om precies te zijn naar de stam van de Ariërs. Niet lang voor de tijd van de Shakyamuni Boeddha waren de Ariërs Noord-India binnengevallen en hadden ze de oorspronkelijke bewoners, de Dravidiërs, naar het zuiden verdreven (in India hoor je dit nog steeds terug in de talen die in het noorden en zuiden worden gesproken). Maar al snel realiseerden de Arische leiders zich dat de cultuur van de volkeren die ze hadden verslagen in veel opzichten (behalve oorlogvoering) best superieur was aan die van henzelf. Ze vreesden dat de militaire overheersing van de Ariërs zou worden ondermijnd door gemengde huwelijken en culturele vermenging, wat blijkbaar vaak gebeurde, aangezien de Dravidische cultuur veel Ariërs erg aansprak. Dus bedachten ze een systeem, het zogenaamde kastenstelsel, dat de hogere kasten, de priester-klasse van de brahmanen en de krijger-klasse van de ksatrya’s, in de praktijk uitsluitend reserveerde voor mensen van Arische afkomst. Adel in hun ogen.
Maar voor de Shakyamuni Boeddha was iedereen, ongeacht sociale status of ras, die de moed opbracht om de werkelijkheid te zien zoals die is, een nobel wezen. Een krijger! “Arya” is dus een eigenschap die aanwezig is in mensen, nobele mensen, moedige mensen, mensen die proberen eerlijk te zijn, met nobele bedoelingen en een verlangen om deugd en moraliteit te ontwikkelen.
En “satyani” betekent niet “waarheid” in de zin van iets, een idee of concept dat waar is in plaats van onwaar. “Satya” betekent eigenlijk “waar” in de zin van hoe dingen werkelijk zijn in werkelijkheid, zonder opsmuk en dramatisering. Gewoon zo.
Dus “catvary-arya-satyani” kan beter vertaald worden als de vier diepe realiteiten van het leven, gezien door mensen die de moed en de bereidheid hebben om het leven, en zichzelf, te zien zonder al die dingen die Ik-Mijzelf graag toevoegt of weglaat om de werkelijkheid wat minder rauw, wat minder “waar”, wat meer een verhaal te maken, met bij voorkeur elke dag een happy-end en met Ik-Mijzelf uiteraard in de hoofdrol.
Voor mij zijn het oefeningen, moeilijke oefeningen, om de dingen te zien en te accepteren zoals ze zijn. En dat vereist moed en de bereidheid om te kijken en te kijken en niet weg te kijken.
Het leven is vol lijden. Lijden is inherent aan het leven, en volkomen onvermijdelijk. Geboorte gaat gepaard met pijn. Opgroeien gaat niet zonder pijn, oud worden is zeker pijnlijk. Ziekte is pijnlijk. Sterven is pijnlijk. Verlies is pijnlijk. En ouderdom, ziekte en dood kunnen door niemand worden vermeden. Er zijn geen uitzonderingen. Toch doe ik zo vaak mijn best om het te vermijden. En als ik het niet kan vermijden, investeer ik nog meer energie in teleurstelling, woede, wrok, in gevoelens van ontmoediging en verslagenheid. En al dit gemanoeuvreer en al mijn strategieën, en al mijn gevoelens van angst, nederlaag, wrok, cynisme en woede, drukken me steeds dieper in mezelf vast, opgesloten in mijn eigen kleine gevangeniscel vol pijn. Dit is inderdaad lijden!
Ik denk vaak terug aan mijn broer Pim. Hij overleed twee jaar geleden na een lange periode van enorm fysiek ongemak, vreselijke pijnen en een verlies aan waardigheid, omdat hij niet zonder luier kon en omdat er altijd een merkbare geur van poep om hem heen hing (en waar we vaak flauwe grappen over maakten, het soort zwarte onderbroekenlol waar twee Hagenezen nu eenmaal niet omheen kunnen).
Ik herinner me ook sanghaleden die soortgelijke ervaringen doormaakten toen ze het einde van hun leven naderden. Ik voel hun fysieke pijn, hun diepe ongemak, en weet dat aanhoudende chronische pijn onze geest, onze visie, kan vertroebelen en ons in een soort tunnelvisie kan leiden die ons in onszelf opsluit en onze openheid vernietigt. De cel, de tunnel, van persoonlijk lijden en pijn en van verzet, woede en wanhoop, die ons zo kunnen vernauwen wanneer we de onontkoombare chronische pijn ervaren die we leven noemen.
Het verhaal van Kisa Gotami, de moeder die de Boeddha in haar wanhoop na de dood van haar kind smeekte om hulp, is aangrijpend. De Boeddha erkent haar lijden en vindt vervolgens een manier om haar weer te openen, haar blik te verruimen, zodat ze het lijden van alle mensen kan zien en voelen en in haar eigen lijden kan opnemen. En dat zonder haar eigen persoonlijke pijn, haar eigen diepe angst, te negeren. Als we het in onszelf zouden kunnen vinden om deze openhartigheid en dit bewustzijn te herwinnen en te behouden wanneer we pijn lijden, in plaats van te handelen vanuit onze zelfgemaakte gevangeniscel, dan zouden alle gewapende conflicten die in de wereld gaande zijn, eenvoudigweg ophouden. Het is een essentieel aspect van de eerste praktijk van moedige, nobele mensen die zegt: “Het leven is lijden”. Niet alleen mijn leven. Nee! Alle levende wezens zijn innig en intens bekend met lijden. Ik denk dat wij mensen misschien opnieuw moeten leren hoe te lijden, hoe om te gaan met verlies en teleurstelling, want in het moderne leven lijken we veel van het vermogen te zijn verloren om met openhartigheid, kwetsbaarheid en mededogen te lijden.
Ons openstellen voor het universele lijden is ongelooflijk krachtig en bevrijdend. De expansie van ons hart is adembenemend wanneer onze gevangeniscellen zich openen voor het alomtegenwoordige lijden van ouderdom, ziekte en dood, wat de onvermijdelijke waarheid is voor alle levende wezens. Het leven biedt ruimte aan dat alles. Het omarmt het liefdevol, in puur mededogen.
Jouw lijden en het mijne zijn niet verschillend, niet gescheiden, niet twee. Shantideva schreef: “Mijn lijden is moeilijk te dragen, want het is pijnlijk. Jouw lijden is moeilijk te dragen, want dat is ook van mij.” Er vindt daar zo’n compassievolle bevrijding plaats. En die is te allen tijde voor iedereen beschikbaar.
Het verhaal van Kisa Gotami
Kisa Gotami was een jonge moeder die, toen haar baby plotseling stierf, niet in staat leek haar verlies te dragen. Haar verdriet was zo diep dat ze de dood van haar kind weigerde te accepteren en zijn lichaam ronddroeg, wanhopig op zoek naar een manier om hem te genezen. Op advies van een dorpsoudste ging Kisa Gotami naar de Boeddha. De Boeddha bood aan haar kind weer tot leven te wekken, maar daarvoor moest ze hem een handvol witte mosterdzaadjes brengen uit een huishouden waarin nog nooit iemand was gestorven.
Kisa Gotami ging van huis tot huis, maar overal waar ze om mosterdzaadjes vroeg, vroeg ze ook of er iemand in dat huishouden was overleden. Ze ontdekte dat de dood alle huishoudens had getroffen en dat het een universele ervaring is; elk gezin had verlies geleden.
Ze realiseerde zich ten diepste dat lijden en dood onvermijdelijk zijn en inderdaad een essentieel onderdeel van het leven. Leven kan niet zonder dood.
Haar persoonlijke verdriet begon zich uit te breiden en te transformeren tot een dieper begrip van het leven zoals het is, en daarmee ontstond op natuurlijke wijze mededogen. Ze begroef het lichaam van haar zoon in de jungle, accepteerde de vergankelijke aard van het bestaan en keerde terug naar de Boeddha. De Boeddha leerde haar vervolgens dat alle wezens veroudering, ziekte en dood ervaren, en dat ware vrede voortkomt uit het liefdevol en meelevend accepteren van deze realiteit.
Kisa Gotami verkreeg een diep begrip van de Dharma en begon aan een leven van beoefening.
De Boeddha gebruikte haar persoonlijke ervaringen om haar diepe waarheden te onthullen over de aard van het leven en de weg naar bevrijding en mededogen.
De Vier Realiteiten, doorzien door Edele Mensen
1.Dhukka – Lijden, ongemak, stress, verlies, angst, ontevredenheid.
2.Samudaya – Grijpen, verlangen, hebzucht, vasthouden aan permanentie. Het maken en in stand houden van Mij, Mijn & Zelf.
3.Nirodha – Het doorbreken van de diepgewortelde neurotische patronen van het maken en in stand houden van Mij, Mijn & Zelf.
4.Marga – Er zijn acht oefeningen die een pad vormen om deze patronen te doorbreken.
Deze oefeningen zijn geworteld in de Middenweg. Het zijn:
1.Juiste visie:
Het openen van het dharma-oog, waarin begrip en acceptatie groeit: “Alles wat de aard heeft te ontstaan, heeft de aard te vergaan”.
2.Juiste vastberadenheid (ook bekend als “Juiste gedachte” of “Juiste motivatie”):
We besluiten het “thuis” van Ik, van-Mij en Zelf te verlaten en alles wat we over Ik geloven in twijfel te trekken. We verbinden ons ertoe een pad van eerlijkheid te bewandelen en te streven naar geweldloosheid (ahimsa) en te proberen gewelddadig en haatdragend gedrag vermijden.
3.Juiste Spraak:
We oefenen om ons te onthouden van liegen, beledigende taal, verdeeldheid zaaiende taal en zinloos gepraat.
4.Juist Gedrag of Handeling:
We oefenen om ons te onthouden van doden of verwonden, van nemen wat niet gegeven is, van seksueel wangedrag en om hebzucht achter ons te laten.
5.Juiste Levensonderhoud:
Bij het voorzien in ons levensonderhoud oefenen we ons om dit niet te doen op manieren die schadelijk zijn voor het welzijn van alle levende wezens.
6.Juiste Inspanning:
We oefenen ons in het voorkomen van het ontstaan van “onheilzame” mentale en fysieke toestanden, en proberen heilzame toestanden te creëren en in stand te houden.
7.Juiste Mindfulness:
We oefenen ons in het ontwikkelen en handhaven van een waakzaamheid die de geest bewaakt. Hoe sterker deze wordt, hoe zwakker onheilzame gemoedstoestanden worden, waardoor hun macht om gedachten, woorden en daden over te nemen en te domineren afneemt.
8.Juiste concentratie (samadhi):
We oefenen ons in het handhaven van meditatieve concentratie, wat uitmondt in inzicht, gelijkmoedigheid, zelfloze vreugde, liefdevolle vriendelijkheid en mededogen.