In Buddhism the “Four Noble Truths” are a considered the central teaching of the Shakyamuni Buddha. But the first “Noble Truth”, usually translated as “Life is Suffering” is often felt to be disheartening. A “raw” truth that seems to leave us little room for anything but depression and even nihilism. But let’s look at this more closely.

To begin with, we might need to ask whether these “Noble Truths” were actually meant as such. The phrase in Sanskrit is “catvary-arya-satyani” and traditionally this has been translated as “Four Noble Truths”. But it may be that the only part that was accurately translated is “catvary”, which indeed does mean “four”.
“Arya” in Sanskrit is not used to indicate that some thing, or some concept, idea or truth, is noble. In fact it refers to people. The Aryan people. Not so long before the days of the Shakyamuni Buddha, the Aryans had invaded northern India and drove the original inhabitants, the Dravidians, south. In India you can still hear this in the languages spoken in the North and South. But soon the Aryan leaders realised that the culture of the peoples they had defeated was in many ways (other than warfare) superior to their own. They feared that the military dominance of the Aryans would be diminished by mixed marriages and cultural mingling which apparently happened a lot as the Dravidian culture was quite attractive to the Aryans. So they devised a system, the caste system, that actually reserved the upper castes, the priestly class of Brahmins and the warrior class of Ksatryas, for people of Aryan decent. Nobility in their eyes.
But for the Shakyamuni Buddha anyone, regardless of social standing or racial background, who was willing to muster the courage to look at reality as is, was a noble being. A warrior! “Arya” is a quality that is present in people, noble people, courageous people, people that try to be honest, with noble intentions and a desire to develop true virtue and morality.
And “satyani” doesn’t mean “truth” as in something, some idea or concept that is true as opposed to untrue. “Satya” actually means true as in how things truly are in reality, without embellishments and dramatizations. Just as such.

So “catvary-arya-satyani” is better translated as the four deep realities of life, seen by people who have the courage and willingness to see life, and themselves without all the things that Me-Myself-and-I likes to add or delete to make reality a little less raw, a little less “true”, a little more a story with preferably a happy ending every day, and of course with Me-Myself-and-I at centre stage in the leading role.

For me they are practices, difficult practices indeed, to see and accept things as they are. And that does require courage and a willingness to look and look and not look away.

Life is full of suffering. Suffering is inherent to life, unavoidable. Birth involves pain. Growing up doesn’t happen without pain, getting old certainly is painful. Illness is painful. Dying is painful. Loss is painful. And old age, illness and death cannot be avoided by anyone. There are no exceptions. Yet I am so often investing so much effort to try and avoid it. And if I can’t avoid it, I invest even more energy in disappointment, rage, resentment, in feeling disheartened, defeated. And all this manoeuvring and all my strategies, and all my feelings of fear, defeat, resentment, cynicism and anger, pin me down deeper and deeper in Me, locked up in my own little prison cell full of pain. This is suffering indeed!

I have strong memories of my brother Pim. He died two years ago after having gone through a long period of tremendous physical discomfort and pain and a loss of dignity in not being able to move about without a diaper and the distinct smell of excrement that followed him everywhere (and that we often shared bad jokes about, the sort of black and rude fun that two guys from The Hague love). I also remember sangha members that went through very similar experiences as they approached the end of their lives. I feel their physical pain, their deep discomfort, and know that continuous chronic pain can distort our mind, our view, and can lead us into a sort of tunnel perception that closes us down and destroys our openness. The cell, the tunnel, of personal suffering and pain and resistance, anger and despair that can narrow us so much when we experience the chronic pain that we call life.

The story of Kisa Gotami, the woman that begged the Buddha to help her in her desperation after the death of her son, is striking. The Buddha acknowledges her suffering and then finds a way to open her up again, to widen her view so she can see and feel and include in her suffering the suffering of all people. And without disregarding her own personal pain, her own deep anguish. If we could find it within ourselves to regain and maintain this openheartedness and awareness when we are in pain, instead of acting out of the self-made prison cell, then all the armed conflicts that are going on in the world, would simply end. This is an essential aspect of the first practice of courageous noble people that says, “Life is Suffering”. Not just My life. No! All living creatures know suffering intimately. I feel that perhaps human beings need to learn again how to suffer, how to deal with loss and disappointment, for in modern life we seem to have lost a lot of the ability to suffer with openheartedness and vulnerability and compassion.

Opening ourselves to the universality of suffering is incredibly powerful and liberating. The expansion of our hearts is breathtaking when our prison cells open to the omnipresent suffering of aging, sickness and death that is the unavoidable truth for all living beings. Life accommodates it all. It lovingly embraces it all in pure compassion.

Your suffering and mine are not different, not separate, not two. Shantideva wrote: “My suffering is hard to bear for it is painful. Your suffering is hard to bear, for it is mine also.” There is such a compassionate liberation happening right there. And it is available at all times for everyone.

The story of Kisa Gotami
Kisa Gotami was a young mother who was devastated when her baby died suddenly. Her grief was so deep that she refused to accept the child’s death and carried his body around, desperately trying to find a way to cure him. On the advice of a village elder, Kisa Gotami approached the Buddha.
The Buddha offered to bring her child back to life, but for that to succeed, she needed to bring him a handful of white mustard seeds from a household where no person had ever died.
Kisa Gotami went from house to house, but wherever she asked for mustard seeds, she also asked if anyone had died in that household. She found that death had at some time touched all households and that it is a universal experience; every family had suffered loss.
She realised deeply that suffering and death are inevitable and indeed an essential part of life. Life cannot be without death. Her personal grief began to expand and transform into a deeper understanding of life as it is, and with that, compassion arose naturally. She buried her son’s body in the jungle, accepting the transient impermanent nature of existence, and returned to the Buddha. The Buddha then taught her that all beings experience aging, sickness, and death, and that true peace comes from lovingly and compassionately accepting this reality.
Kisa Gotami attained a deep understanding of the Dharma and entered into a life of practice.
The Buddha used her personal experience to reveal to her profound truths about the nature of life and the path to liberation and compassion.

The Four Realities seen by Noble ones
1.Dhukka – Suffering, discomfort, stress, loss, anxiety, dissatisfaction.
2.Samudaya – Grasping, wanting, greed, clinging to permanence. Making and maintaining Me, Mine & Self.
3.Nirodha – The breaking of the deeply rooted neurotic patterns of making and maintaining Me, Mine & Self.
4.Marga – There are these eight practices that form a path to break these patterns.

These practices are rooted in The Middle Way and are:

Right View: Opening the dhamma-eye, in which understanding and acceptance grows: “All that has the nature of arising has the nature of ending”.

Right Resolve (also known as “Right Thought” or “Right Motivation”):
We resolve to leave the “home” of Me, Mine and Self and to question all that we believe about Me. We commit to following a path of truthfulness and to strive toward non-violence (ahimsa) and to avoid violent and hateful conduct.

Right Speech:
We practice to refrain from lying, abusive speech, divisive speech, and meaningless chatter.

Right Conduct or Action:
We practice to refrain from killing or injuring, from taking what is not given, from sexual misconduct, and to leave greed behind.

Right Livelihood:
In making a living we practice to refrain from doing so in ways that are detrimental to the wellbeing of all living beings.

Right Effort:
We practice to prevent the arising of “unwholesome” mental and physical states, and to try and create and maintain wholesome states.

Right Mindfulness:
We practice to develop and maintain a vigilance that watches the mind. The stronger it becomes, the weaker unwholesome states of mind become, lessening their power to take over and dominate thought, words and actions.

Right Concentration (samadhi):
We practice to maintain meditative concentration, culminating into insight, equanimity, selfless joy, loving kindness and compassion.

Leven is lijden?

De “Vier Edele Waarheden” worden in het boeddhisme beschouwd als het belangrijkste onderricht van de Shakyamuni Boeddha. Maar de eerste “Edele Waarheid”, meestal vertaald als “Leven is Lijden”, valt veel mensen, zeker in het begin, nogal rauw op het dak. Een ontmoedigende, “rauwe” waarheid die ons weinig ruimte lijkt te laten voor iets anders dan depressie en nihilisme. Dus het loont om dit van dichtbij te bekijken en te onderzoeken.
Om te beginnen moeten we ons afvragen of deze “Edele Waarheden” eigenlijk wel als edele waarheden bedoeld waren. De uitdrukking in het Sanskriet is “catvary-arya-satyani” en van oudsher wordt dit vertaald als “Vier Edele Waarheden”. Maar het zou best kunnen zijn dat het enige deel dat correct vertaald is, “catvary” is, wat inderdaad “vier” betekent.
“Arya” wordt in het Sanskriet niet gebruikt om aan te geven dat een ding, of een concept, idee of waarheid, “nobel” is. Het verwijst juist naar mensen. Om precies te zijn naar de stam van de Ariërs. Niet lang voor de tijd van de Shakyamuni Boeddha waren de Ariërs Noord-India binnengevallen en hadden ze de oorspronkelijke bewoners, de Dravidiërs, naar het zuiden verdreven (in India hoor je dit nog steeds terug in de talen die in het noorden en zuiden worden gesproken). Maar al snel realiseerden de Arische leiders zich dat de cultuur van de volkeren die ze hadden verslagen in veel opzichten (behalve oorlogvoering) best superieur was aan die van henzelf. Ze vreesden dat de militaire overheersing van de Ariërs zou worden ondermijnd door gemengde huwelijken en culturele vermenging, wat blijkbaar vaak gebeurde, aangezien de Dravidische cultuur veel Ariërs erg aansprak. Dus bedachten ze een systeem, het zogenaamde kastenstelsel, dat de hogere kasten, de priester-klasse van de brahmanen en de krijger-klasse van de ksatrya’s, in de praktijk uitsluitend reserveerde voor mensen van Arische afkomst. Adel in hun ogen.
Maar voor de Shakyamuni Boeddha was iedereen, ongeacht sociale status of ras, die de moed opbracht om de werkelijkheid te zien zoals die is, een nobel wezen. Een krijger! “Arya” is dus een eigenschap die aanwezig is in mensen, nobele mensen, moedige mensen, mensen die proberen eerlijk te zijn, met nobele bedoelingen en een verlangen om deugd en moraliteit te ontwikkelen.
En “satyani” betekent niet “waarheid” in de zin van iets, een idee of concept dat waar is in plaats van onwaar. “Satya” betekent eigenlijk “waar” in de zin van hoe dingen werkelijk zijn in werkelijkheid, zonder opsmuk en dramatisering. Gewoon zo.
Dus “catvary-arya-satyani” kan beter vertaald worden als de vier diepe realiteiten van het leven, gezien door mensen die de moed en de bereidheid hebben om het leven, en zichzelf, te zien zonder al die dingen die Ik-Mijzelf graag toevoegt of weglaat om de werkelijkheid wat minder rauw, wat minder “waar”, wat meer een verhaal te maken, met bij voorkeur elke dag een happy-end en met Ik-Mijzelf uiteraard in de hoofdrol.
Voor mij zijn het oefeningen, moeilijke oefeningen, om de dingen te zien en te accepteren zoals ze zijn. En dat vereist moed en de bereidheid om te kijken en te kijken en niet weg te kijken.
Het leven is vol lijden. Lijden is inherent aan het leven, en volkomen onvermijdelijk. Geboorte gaat gepaard met pijn. Opgroeien gaat niet zonder pijn, oud worden is zeker pijnlijk. Ziekte is pijnlijk. Sterven is pijnlijk. Verlies is pijnlijk. En ouderdom, ziekte en dood kunnen door niemand worden vermeden. Er zijn geen uitzonderingen. Toch doe ik zo vaak mijn best om het te vermijden. En als ik het niet kan vermijden, investeer ik nog meer energie in teleurstelling, woede, wrok, in gevoelens van ontmoediging en verslagenheid. En al dit gemanoeuvreer en al mijn strategieën, en al mijn gevoelens van angst, nederlaag, wrok, cynisme en woede, drukken me steeds dieper in mezelf vast, opgesloten in mijn eigen kleine gevangeniscel vol pijn. Dit is inderdaad lijden!
Ik denk vaak terug aan mijn broer Pim. Hij overleed twee jaar geleden na een lange periode van enorm fysiek ongemak, vreselijke pijnen en een verlies aan waardigheid, omdat hij niet zonder luier kon en omdat er altijd een merkbare geur van poep om hem heen hing (en waar we vaak flauwe grappen over maakten, het soort zwarte onderbroekenlol waar twee Hagenezen nu eenmaal niet omheen kunnen).
Ik herinner me ook sanghaleden die soortgelijke ervaringen doormaakten toen ze het einde van hun leven naderden. Ik voel hun fysieke pijn, hun diepe ongemak, en weet dat aanhoudende chronische pijn onze geest, onze visie, kan vertroebelen en ons in een soort tunnelvisie kan leiden die ons in onszelf opsluit en onze openheid vernietigt. De cel, de tunnel, van persoonlijk lijden en pijn en van verzet, woede en wanhoop, die ons zo kunnen vernauwen wanneer we de onontkoombare chronische pijn ervaren die we leven noemen.
Het verhaal van Kisa Gotami, de moeder die de Boeddha in haar wanhoop na de dood van haar kind smeekte om hulp, is aangrijpend. De Boeddha erkent haar lijden en vindt vervolgens een manier om haar weer te openen, haar blik te verruimen, zodat ze het lijden van alle mensen kan zien en voelen en in haar eigen lijden kan opnemen. En dat zonder haar eigen persoonlijke pijn, haar eigen diepe angst, te negeren. Als we het in onszelf zouden kunnen vinden om deze openhartigheid en dit bewustzijn te herwinnen en te behouden wanneer we pijn lijden, in plaats van te handelen vanuit onze zelfgemaakte gevangeniscel, dan zouden alle gewapende conflicten die in de wereld gaande zijn, eenvoudigweg ophouden. Het is een essentieel aspect van de eerste praktijk van moedige, nobele mensen die zegt: “Het leven is lijden”. Niet alleen mijn leven. Nee! Alle levende wezens zijn innig en intens bekend met lijden. Ik denk dat wij mensen misschien opnieuw moeten leren hoe te lijden, hoe om te gaan met verlies en teleurstelling, want in het moderne leven lijken we veel van het vermogen te zijn verloren om met openhartigheid, kwetsbaarheid en mededogen te lijden.
Ons openstellen voor het universele lijden is ongelooflijk krachtig en bevrijdend. De expansie van ons hart is adembenemend wanneer onze gevangeniscellen zich openen voor het alomtegenwoordige lijden van ouderdom, ziekte en dood, wat de onvermijdelijke waarheid is voor alle levende wezens. Het leven biedt ruimte aan dat alles. Het omarmt het liefdevol, in puur mededogen.
Jouw lijden en het mijne zijn niet verschillend, niet gescheiden, niet twee. Shantideva schreef: “Mijn lijden is moeilijk te dragen, want het is pijnlijk. Jouw lijden is moeilijk te dragen, want dat is ook van mij.” Er vindt daar zo’n compassievolle bevrijding plaats. En die is te allen tijde voor iedereen beschikbaar.

Het verhaal van Kisa Gotami
Kisa Gotami was een jonge moeder die, toen haar baby plotseling stierf, niet in staat leek haar verlies te dragen. Haar verdriet was zo diep dat ze de dood van haar kind weigerde te accepteren en zijn lichaam ronddroeg, wanhopig op zoek naar een manier om hem te genezen. Op advies van een dorpsoudste ging Kisa Gotami naar de Boeddha. De Boeddha bood aan haar kind weer tot leven te wekken, maar daarvoor moest ze hem een handvol witte mosterdzaadjes brengen uit een huishouden waarin nog nooit iemand was gestorven.
Kisa Gotami ging van huis tot huis, maar overal waar ze om mosterdzaadjes vroeg, vroeg ze ook of er iemand in dat huishouden was overleden. Ze ontdekte dat de dood alle huishoudens had getroffen en dat het een universele ervaring is; elk gezin had verlies geleden.
Ze realiseerde zich ten diepste dat lijden en dood onvermijdelijk zijn en inderdaad een essentieel onderdeel van het leven. Leven kan niet zonder dood.
Haar persoonlijke verdriet begon zich uit te breiden en te transformeren tot een dieper begrip van het leven zoals het is, en daarmee ontstond op natuurlijke wijze mededogen. Ze begroef het lichaam van haar zoon in de jungle, accepteerde de vergankelijke aard van het bestaan en keerde terug naar de Boeddha. De Boeddha leerde haar vervolgens dat alle wezens veroudering, ziekte en dood ervaren, en dat ware vrede voortkomt uit het liefdevol en meelevend accepteren van deze realiteit.
Kisa Gotami verkreeg een diep begrip van de Dharma en begon aan een leven van beoefening.
De Boeddha gebruikte haar persoonlijke ervaringen om haar diepe waarheden te onthullen over de aard van het leven en de weg naar bevrijding en mededogen.

De Vier Realiteiten, doorzien door Edele Mensen

1.Dhukka – Lijden, ongemak, stress, verlies, angst, ontevredenheid.
2.Samudaya – Grijpen, verlangen, hebzucht, vasthouden aan permanentie. Het maken en in stand houden van Mij, Mijn & Zelf.
3.Nirodha – Het doorbreken van de diepgewortelde neurotische patronen van het maken en in stand houden van Mij, Mijn & Zelf.
4.Marga – Er zijn acht oefeningen die een pad vormen om deze patronen te doorbreken.

Deze oefeningen zijn geworteld in de Middenweg. Het zijn:
1.Juiste visie:
Het openen van het dharma-oog, waarin begrip en acceptatie groeit: “Alles wat de aard heeft te ontstaan, heeft de aard te vergaan”.

2.Juiste vastberadenheid (ook bekend als “Juiste gedachte” of “Juiste motivatie”):
We besluiten het “thuis” van Ik, van-Mij en Zelf te verlaten en alles wat we over Ik geloven in twijfel te trekken. We verbinden ons ertoe een pad van eerlijkheid te bewandelen en te streven naar geweldloosheid (ahimsa) en te proberen gewelddadig en haatdragend gedrag vermijden.

3.Juiste Spraak:
We oefenen om ons te onthouden van liegen, beledigende taal, verdeeldheid zaaiende taal en zinloos gepraat.

4.Juist Gedrag of Handeling:
We oefenen om ons te onthouden van doden of verwonden, van nemen wat niet gegeven is, van seksueel wangedrag en om hebzucht achter ons te laten.

5.Juiste Levensonderhoud:
Bij het voorzien in ons levensonderhoud oefenen we ons om dit niet te doen op manieren die schadelijk zijn voor het welzijn van alle levende wezens.

6.Juiste Inspanning:
We oefenen ons in het voorkomen van het ontstaan van “onheilzame” mentale en fysieke toestanden, en proberen heilzame toestanden te creëren en in stand te houden.

7.Juiste Mindfulness:
We oefenen ons in het ontwikkelen en handhaven van een waakzaamheid die de geest bewaakt. Hoe sterker deze wordt, hoe zwakker onheilzame gemoedstoestanden worden, waardoor hun macht om gedachten, woorden en daden over te nemen en te domineren afneemt.

8.Juiste concentratie (samadhi):
We oefenen ons in het handhaven van meditatieve concentratie, wat uitmondt in inzicht, gelijkmoedigheid, zelfloze vreugde, liefdevolle vriendelijkheid en mededogen.

Last May we gave transmission to Jeroen – Come Closer – Bosch in a rather mysterious ceremony called Shiho. I say we (even though the transmission ceremony itself is very private and intimate between the transmitting teacher and the successor) because it also involves the sangha. In fact, it would be unthinkable for me to give transmission to a successor without this involvement of the sangha, the community, and without a sense that the sangha actually endorses the transmission. Giving transmission is stamping a seal (which is one of the gifts that the successor receives in the process) and the seal leaves an imprint. The successor is imprinted, stamped, by many years of practice. Stamped by the dharma, by the teacher and by the community. And for the imprint to become visible, the stamp has to be removed, lifted. The seal of the dharma, the teacher and of the community is lifted and the successor can then manifest the imprint in a very personal way, for all to see.

The seal of Inka that Genno Roshi gave at the end of the transmission retreat (Inka meaning “the legitimate seal of clearly evidenced proof”) can be considered in similar fashion as the visibly remaining imprint of many years of training in the dharma with my teacher and my students as primary guides.

Today, I want to focus on the three (in some versions four) Seals of the Dharma. These are extremely relevant in a world and society deeply marked by enmity, fear, anger and violence. Of course, enmity, fear, anger and violence are essentially taking place within ourselves. After all, the realization that all forms and phenomena are manifestations appearing within, and that there is neither inside nor outside, nor separation between inside and outside, is in itself awakening. It’s not for nothing that the Buddha proclaimed in his awakening:
How wonderful, how marvelous! I, together with all beings and the great earth, simultaneously attain the Way!”
No separation at all!

Traditionally, the dharma seals are Impermanence, Non-Self and Nibanna. Sometimes a fourth seal is added, which is Suffering. In Buddhism all true teachings are imprinted with these seals. In other words, without them what is being taught is considered to be incomplete and possibly even misleading. I want to look at these seals and their meaning with regard to the present situation that we see unfolding in the world around us. The wars, the aggression, the anger and the fear, the enmity, that we see in the news, as well as in the way our present-day political and social discourse is unfolding. All these are mere reflections of what is happening within us, of our own inner struggles and agonies. The world is not outside, not separate.

Impermanence (Anicca or Anitya) is the basic and simple fact that nothing stays unchanged and that nothing exists, neither material nor immaterial, without changing in conjunction with everything else. It reflects both the utter inseparability of all things and phenomena (there is no outside or inside) and the utter “unfixedness” of all forms and phenomena in time and space. In fact, when we let this obvious truth enter us, we can clearly see that Impermanence and Non-Self are not two different things. Look at Impermanence and you see Non-Self. Look at Non-Self and you see Impermanence. It’s quite something to not just understand the undeniable truth of Impermanence (we can see and experience this all the time), but to really and truly embody it. To let it sink in that this very body, these very thoughts and emotions, are basically as transient and ungraspable as mist and clouds. There is no solidity whatsoever to ME!
It is said that the Buddha in his awakening saw all past lives and understood them. This does not necessarily mean he saw all this as personal reincarnations (as is believed in some traditions). All life, in past, present and future, in whatever shape or form is my life, now.

Non-Self is basically the same realization, perhaps from a different angle or starting point, but I feel it adds an important aspect to it. If it were formulated as No-Self, we could actually quite easily get painfully stuck in the solidity of experiencing No-Self. A very quiet, vastly spacious presence, all encompassing, resting in the presence of all things, just being, awakened and manifested by “the myriad things”. But Non-Self is actually a practice much more than a state of presence. Can I, resting in the deep relaxation and peace of this experience, let that go too, and not turn it into a Super-Self, an Eternal-Self? Can I let go of the No-Self and return to Non-Self, to the practice Non-Selfing? Can I let go of the Nibanna of selfless rest and peace and joy, and manifest it as Me-Myself-and-I? Can I see Nibanna in my daily life and as my daily, ordinary life in the middle of suffering, illness, aging and dying?

Nibanna is not only the resting in peaceful realization, just here, just now. It is also very much going about my business in the muddy waters of my ordinary life and ordinary mind. But it is ordinary mind in its state of ordinariness. In other words, my mind, aware that my mind is without limits or separations. My mind, not being mine. Nothing special, nothing holy, nothing separate. Someone once wrote, “The fact that we call a wave a wave does not mean it’s not the great ocean.” The fact that I am called Michel and you have your own name does not mean we are not one. Nibanna is this oneness that could also be called connectedness. When human beings who have rediscovered this oneness in their hearts, can see the diversity of all beings, they can manifest Nibanna. We can see and cherish, love the beauty of the amazing diversity of people knowing that we are inseparable.

So how does this relate to the greed, anger, aggression, violence and fear we experience so often? The key to all this I feel is ignorance, of being (or choosing to be) unaware of the oneness of interbeing, as Thich Nhat Hanh called it. If we cannot see that, if the interconnectedness has been lost, we feel frightened, lost, alone and lonely, disconnected and very small and powerless in a vast world full of people that are strangers and are often seen as enemies.
And when the people we meet are as lost, frightened, alone and powerless, we quickly feel mutually threatened. We get angry, we arm ourselves to the teeth to feel less powerless, and we see the others as mortal enemies. In ignorance and fear we dig ourselves deeper and deeper into the isolation of “me” versus “you”, “us” versus “them”.

Our practice is to remember that we are one. There are no others, there is no enemy. To reconnect to this oneness of all beings, to the oneness of nature and essentially to ourselves, our true selves, that is the path of our practice. And we can observe all the drama and tragedy in our lives and in the world with compassion and kindness, regardless of nationality, race, gender, age, wealth, species, and form. We can simply be love, kind and compassionate. And as such, make a huge difference in any meeting, any encounter as we go the way of the bodhisattva that in truth we actually are and always were.

De Dharma-zegels in een wereld vol angst en geweld

Afgelopen mei gaven we transmissie aan Jeroen – Come Closer – Bosch in een nogal mysterieuze ceremonie genaamd Shiho. Ik zeg wij (hoewel de transmissie-ceremonie zelf zich afgeschermd en privé voltrekt tussen de overdragende leraar en de opvolger) omdat ook de sangha er sterk bij betrokken is. Sterker nog, het zou voor mij ondenkbaar zijn dat ik transmissie zou geven aan een opvolger zonder de aanwezigheid en betrokkenheid van de sangha, de gemeenschap, en zonder het gevoel dat de sangha de transmissie draagt. Transmissie geven is als het stempelen van een zegel (wat een van de geschenken is die de opvolger in het proces ontvangt) en het stempel laat een afdruk achter. De opvolger wordt ingeprent, gestempeld, door vele jaren van beoefening. Gestempeld door de dharma, door de leraar en door de gemeenschap. En om de afdruk zichtbaar te maken, moet de stempel worden verwijderd, opgetild. Het zegel van de dharma, de leraar en de gemeenschap wordt er af gehaald en de opvolger kan de afdruk vervolgens op een heel persoonlijke manier manifesteren, voor iedereen zichtbaar.

Het Inka-zegel dat Genno Roshi aan het einde van de transmissie-retraite gaf (Inka betekent “het legitieme zegel van duidelijk zichtbaar bewijs”) kan op vergelijkbare wijze worden beschouwd als de zichtbaar resterende afdruk van jarenlange training in de dharma met mijn leraar en mijn leerlingen als belangrijkste gidsen.

Vandaag wil ik me richten op de drie (in sommige versies vier) Zegels van de Dharma. Deze zijn uiterst relevant in een wereld en samenleving die diep getekend zijn door vijandschap, angst, woede en geweld. Natuurlijk vinden al die vijandschap, angst, woede en geweld in wezen in onszelf plaats. Het besef dat alle vormen en verschijnselen manifestaties zijn die zich binnenin voordoen, en dat er noch binnen noch buiten is, noch een scheiding tussen binnen en buiten, is immers op zichzelf al een ontwaken. Niet voor niets verkondigde de Boeddha tijdens zijn ontwaken:

Wat wonderbaarlijk, wat wonderbaarlijk! Ik volbreng, samen en gelijktijdig met alle wezens en de grote aarde, de Weg!
Geen enkele afscheiding!

Traditioneel zijn de dharma-zegels Vergankelijkheid, Zelfloosheid en Nibanna. Soms wordt er een vierde zegel aan toegevoegd, namelijk Lijden. In het boeddhisme zijn alle ware leringen met deze zegels bedrukt. Met andere woorden, zonder deze zegels wordt wat er onderwezen wordt als onvolledig beschouwd, en mogelijk zelfs als misleidend. Ik wil deze zegels en hun betekenis bekijken in relatie tot de huidige situatie die we in de wereld om ons heen zien ontstaan. De oorlogen, de agressie, de woede en de angst, de vijandschap, die we zien in het nieuws, evenals in de manier waarop ons huidige politieke en sociale discours zich ontvouwt. Dit alles zijn enkel weerspiegelingen van wat er in ons gebeurt, van onze eigen innerlijke strijd en kwellingen. De wereld is niet buiten ons, niet afgescheiden.

Vergankelijkheid (Anicca of Anitya) is het fundamentele en simpele feit dat niets onveranderd blijft en dat niets bestaat, noch materieel noch immaterieel, wat niet verandert in samenhang met al het andere. Het weerspiegelt zowel de volstrekte ondeelbaarheid van alle dingen en verschijnselen (er is geen buiten of binnen) als de volstrekte “onvastheid” van alle vormen en verschijnselen, in tijd en in ruimte. Sterker nog, wanneer we deze vanzelfsprekende waarheid diep in ons toelaten, kunnen we duidelijk zien dat Vergankelijkheid en Zelfloosheid niet twee verschillende dingen zijn. Kijk naar Vergankelijkheid en je ziet Zelfloosheid. Kijk naar Zelfloosheid en je ziet Vergankelijkheid.
Het is best heel wat om niet alleen de onmiskenbare waarheid van Vergankelijkheid te doorzien (we kunnen dit voortdurend zien en ervaren), maar om dat ook echt en waarachtig te belichamen. Om te beseffen dat dit lichaam, deze gedachten en deze emoties, in wezen net zo vergankelijk en ongrijpbaar zijn als nevel en wolken. Er is niets solide aan MIJ! Er wordt gezegd dat de Boeddha tijdens zijn ontwaken alle vorige levens doorzag en begreep. Dit betekent niet persé dat hij dit alles als persoonlijke reïncarnaties zag (zoals in sommige tradities wordt aangenomen). Al het leven, in verleden, heden en toekomst, in welke vorm dan ook, is mijn leven, nu.

Zelfloosheid is in wezen dezelfde realisatie, misschien vanuit een andere invalshoek of een ander uitgangspunt, maar ik vind dat het er een belangrijk aspect aan toevoegt. Als het geformuleerd zou worden als Geen-Zelf, zouden we eigenlijk vrij gemakkelijk en pijnlijk vast kunnen komen te zitten in de soliditeit van het ervaren van Geen-Zelf. Een heel stille, enorm ruime aanwezigheid, alomvattend, rustend in de aanwezigheid van alle dingen, gewoon zijn, ontwaakt en gemanifesteerd door “de tienduizend dingen”. Maar Zelfloosheid is eigenlijk een beoefening, veel meer dan een staat van zijn. Kan ik, rustend in de diepe ontspanning en vrede van deze ervaring, dat ook weer loslaten en niet verblijven in een soort Superzelf, een Eeuwig Zelf? Kan ik het loslaten en terugkeren naar de beoefening van Zelf-loosheid, naar de beoefening van loslaten en loslaten en loslaten? Kan ik de Nibanna van Ik-loze rust, vrede en vreugde loslaten en leven als mezelf? Kan ik Nibanna zien in en als mijn dagelijkse, gewone leven te midden van lijden, ziekte, ouder worden en sterven?

Nibanna is dus niet alleen rusten in een vredige realisatie, gewoon hier, gewoon nu. Het is ook bezig met mijn bezigheden in de modderige wateren van mijn gewone leven en gewone geest. Met andere woorden, kan mijn geest bewust blijven van het feit dat “mijn” geest zonder begrenzingen of afscheidingen is (van mij en niet van mij)? Niets bijzonders, niets heiligs, niets separaat.
Iemand schreef ooit: “Het feit dat we een golf een golf noemen, betekent niet dat de golf niet de weidse oceaan is.” Het feit dat ik Michel heet en jij je eigen naam hebt, betekent niet dat we niet één zijn. Nibanna is deze eenheid die ook verbondenheid genoemd kan worden. Wanneer mensen die deze eenheid in hun hart hebben hervonden, de diversiteit van alle wezens kunnen zien, kunnen ze Nibanna manifesteren. We kunnen de schoonheid van de verbazingwekkende diversiteit aan mensen zien, koesteren en liefhebben, wetende dat we onafscheidelijk zijn.

Dus hoe verhoudt dit zich tot de hebzucht, woede, agressie, geweld en angst die we zo vaak zien? De sleutel in dit alles is volgens mij onwetendheid, het (al dan niet verkozen) onbewust zijn van de eenheid van “interzijn”, zoals Thich Nhat Hanh het noemde. Als we dat niet kunnen zien, als de onderlinge verbondenheid verloren is gegaan, voelen we ons bang, verloren, alleen en eenzaam, afgesloten en heel klein en machteloos, in een enorme wereld vol mensen die vreemden zijn en die we vaak als vijanden ervaren.
En wanneer de mensen die we ontmoeten net zo verloren, bang, alleen en machteloos zijn, voelen we ons al snel wederzijds bedreigd. We worden boos, we bewapenen ons tot de tanden om ons minder machteloos te voelen, en we zien de anderen als doodsvijanden. In onwetendheid en angst graven we onszelf steeds dieper in de isolatie van “ik” versus “jij”, “wij” versus “zij”.

Onze oefening is om te onthouden dat we één zijn. Er zijn geen anderen, er is geen vijand. De verbinding herstellen met deze eenheid van alle wezens, met de eenheid van de natuur en in essentie de verbinding herstellen met onszelf, ons ware zelf, dát is het pad van onze beoefening. En we kunnen alle drama en tragedies in ons leven en in de wereld met compassie en vriendelijkheid aanschouwen, ongeacht nationaliteit, ras, geslacht, leeftijd, rijkdom, soort en vorm. We kunnen simpelweg liefdevol, vriendelijk en meelevend zijn, en zo een enorm verschil maken in elke ontmoeting en de weg gaan van de bodhisattva die we in werkelijkheid zijn en altijd al waren.

Last December we started our four-day sesshin with a Fusatsu Ceremony. Fusatsu is an intense ceremony that first brings the suffering we have caused out into the openness of our hearts, so we can acknowledge and atone for it. We start with the Verse of Atonement. And then we continue by renewing our vows and taking refuge again. The ceremony is a renewal for those who have taken Jukai before (the Precepts ceremony in which one officially becomes a Buddhist), but it is as relevant for those who have not. Firstly because we all know that we cause suffering and secondly, because we all have an innate and strong intention to not cause pain. And Fusatsu brings that intention, which has always been present in all human beings, to the fore.
According to the founder of our lineage, Eihei Dogen Zenji, the precepts, also known as the Kai, are “the single most important matter of our school”, so anything that reminds us of these precepts is very precious indeed.

When I think of what the Shakyamuni Buddha taught, things like Anatta (Presence Without Self), Anicca (Presence without Permanence), Anutpada (Presence without Origin) and Sunyatta (Presence without anything) come up. It’s about seeing reality as it is, i.e. without self, without solidity, without labels or meaning. Undefinable, without substance and beyond Good or Evil, beyond sin.
In “Revelations of Divine Love”, Julian of Norwich (a fourteenth century English mystic) confessed, when describing one of her visions:
“The truth is, I did not see any sin. I believe that sin has no substance, not a particle of being, and cannot be detected at all except by the pain it causes. It is only the pain that has substance, for a while, and it serves to purify us, and make us know ourselves and ask for mercy.” [Transl. Mirabai Starr].

Julian of Norwich does not emphasize sin, or guilt. She points us towards the suffering caused and makes it clear that even that is a fleeting, changing, temporary thing without solidity. So looking at the ways in which we cause suffering and pain, serves to deepen our compassion and love towards all beings that suffer, including ourselves. Her message is exactly the same as the Buddha’s in all its practical implications. And if there is no sin, then obviously, there is no sinner with any substance either. So when she speaks about knowing and purifying ourselves, it is purifying ourselves of self-clinging and thus to know ourselves as pure being, without self.

The questions we worked with in the sesshin revolved around this Being Without Self and how that changes our perspective. We specifically looked at the precept “I vow to refrain from Stealing”. The vow to practice “non-stealing”.
If I look at it superficially, it simply means “Do not steal” Just don’t! This is, frankly, good advice. A good starting point as a general rule. Don’t take anything as yours that is not explicitly yours or given to you. From money, to biscuits, to time, to life. We can steal many things. Objects, like money or material possessions. We can also steal someone’s reputation by speaking ill of someone, by gossiping. We can steal someone’s happiness, even someone’s life. All the precepts mirror all the others in fact.
But this dualistic view is rather limited. It does not leave much room for a wider perspective and can cause more suffering from its ruthlessly black-and-white perspective. It does not liberate.

Stepping beyond that is going from not-stealing to non-stealing. In non-stealing there is no stealing possible, for there is no me, nor you, nor anything separating me and you. There is no “mine” nor is there “yours” and no stealing at all. If I come from resting there (which is a non-place), then there is nothing separating and nothing lacking, no shortage, no neediness, and the urge to steal doesn’t need to be addressed as that totally disappears.
We don’t steal, as we need nothing. Sometimes people say that this is a free ticket to stealing without any morality and no sense of right and wrong. But it doesn’t work that way. We can only steal if we revert back to a dualistic, selfish, self-centered sense of desire and incompleteness that raises neediness. If I am complete, what need would I have of anything to possess?

The one thing that remains then, is a natural and innate sense of kindness and compassion, because the pain and suffering of human beings who feel incomplete and alone and needy and greedy, are clearly my pain and suffering also.

To cease from evil is to stop “selfing” and to train in this always. Just this.
To do good is to open myself to the suffering of all beings as my suffering, without any separation.
To do good for others is to see in each moment what can be done to help suffering beings on a path towards true refuge.

Taking Refuge, seeking refuge, is essential.
Refuge in non-selfing, non-knowing presence (Buddha).
Refuge in non-solid, non-separated reality (Dharma).
And Refuge in the way of selfless kindness, compassion, and joy (Sangha).

Geen Zelf, of Niet-Zelven?

Onze vierdaagse december sesshin zijn we deze keer begonnen met een zogenaamde Fusatsu-ceremonie. Fusatsu is een intense ceremonie. Om te beginnen leggen we het lijden dat we hebben veroorzaakt bloot, in de openheid van ons hart, zodat we het kunnen erkennen en herkennen. Dus we beginnen met het Vers van Deemoed. Dan gaan we verder door onze geloften te hernieuwen en opnieuw toevlucht te zoeken. De ceremonie is een hernieuwing voor degenen die al eerder Jukai hebben gedaan (de ceremonie waarbij je officieel boeddhist wordt), maar is evenzo relevant voor degenen die dat niet hebben gedaan. Ten eerste omdat we allemaal weten dat we lijden veroorzaken en ten tweede omdat we allemaal een aangeboren en sterke intentie hebben om geen pijn te veroorzaken. En Fusatsu brengt die intentie, die in alle mensen altijd al aanwezig is en was, naar voren.
Volgens de grondlegger van onze traditie, Eihei Dogen Zenji, zijn de leefregels, ook bekend als de Kai, “de allerbelangrijkste aangelegenheid van onze school”, dus alles wat ons aan deze leefregels herinnert is kostbaar.

Wanneer ik denk aan wat de Shakyamuni Boeddha ons heeft geleerd, komen dingen op als Anatta (Aanwezigheid zonder Zelf), Anicca (Aanwezigheid zonder Permanentie), Anutpada (Aanwezigheid zonder Oorsprong) en Sunyatta (Aanwezigheid zonder Iets). Dat gaat over het zien van de werkelijkheid zoals die is, namelijk zonder zelf, zonder soliditeit, zonder labels of betekenis. Ondefinieerbaar, zonder substantie en voorbij goed of kwaad, voorbij zonde.
In “Revelations of Divine Love” zegt Julian van Norwich (een veertiende-eeuwse Engelse mystica) bij het beschrijven van een van haar visioenen:
“De waarheid is dat ik geen zonde zag. Ik geloof dat zonde geen substantie heeft, zelfs niet een klein beetje, en dat het in het geheel niet kan worden waargenomen, behalve door de pijn die het veroorzaakt. Alleen de pijn heeft voor een tijdje substantie, en die dient om ons te zuiveren en onszelf te leren kennen en om genade te vragen.” [naar Engelse vertaling van Mirabai Starr]

Julian van Norwich legt geen nadruk op zonde of schuld. Zij wijst ons op het veroorzaakte lijden en maakt duidelijk dat zelfs dat een vluchtig, veranderlijk, tijdelijk iets is zonder soliditeit. Dus kijken naar de manieren waarop we lijden en pijn veroorzaken, dient om onze compassie en liefde te verdiepen voor alle wezens die lijden, inclusief onszelf. Haar boodschap is precies hetzelfde als die van Boeddha in al zijn praktische implicaties. En als er geen zonde is, dan is er natuurlijk ook geen zondaar met enige substantie. Dus als ze spreekt over het kennen en zuiveren van onszelf, heeft ze het over het ons bevrijden (zuiveren) van het idee van een afgescheiden “ik” (self-clinging), en dus het kennen van onszelf als zuiver “zijn”, zonder zelf.

De vragen waarmee we in de sesshin hebben gewerkt gingen over dit Zijn-zonder-Zelf en hoe dat ons perspectief verandert. We hebben specifiek gekeken naar de gelofte: “Ik beloof dat ik niet zal stelen”. Ik beloof om te proberen de gelofte van “niet-stelen” te beoefenen.
Als ik het oppervlakkig bekijk, betekent het simpelweg: “Steel niet”. Gewoon niet! Dit is eerlijk gezegd een goed advies. Een goed uitgangspunt als algemene regel. Neem niets als van jouw, dat niet expliciet van jou is of wat expliciet aan je gegeven is. Van geld, tot koekjes, tot tijd, tot leven. We kunnen véél dingen stelen. Voorwerpen, zoals geld of materiële bezittingen. We kunnen ook iemands reputatie stelen door kwaad over iemand te spreken, door te roddelen. We kunnen iemands geluk stelen, zelfs iemands leven. In feite weerspiegelt iedere gelofte ook meteen alle andere.
Maar deze dualistische visie is nogal beperkt. Het laat niet veel ruimte voor een breder perspectief en kan weer nieuw lijden veroorzaken vanwege het nogal meedogenloze zwart-witperspectief. Het bevrijdt niet.

Een stap verder gaan betekent van “niet stelen” gaan naar “niet-stelen”. Door te verblijven in niet-stelen wordt stelen onmogelijk, want er is geen ik, noch jij, noch iets dat mij en jou scheidt. Er is geen “van mij” en ook geen “van jouw” en er wordt helemaal niets gestolen. Als ik daarin tot rust kom, dan is er niets dat ons scheidt en niets dat ontbreekt, geen tekort, geen behoeftigheid, en de aandrang om te stelen hoeft niet te worden aangepakt, want die verdwijnt volledig.
We stelen niet, omdat we niets nodig hebben. Soms zeggen mensen dat dit een vrijbrief is voor stelen zonder enige moraliteit en zonder enig besef van goed en kwaad. Maar zo werkt het niet. We kunnen alleen stelen als we terugkeren naar een dualistisch, egoïstisch, egocentrisch gevoel van verlangen en onvolledigheid wat behoeftigheid aanwakkert. Als ik compleet ben, welke behoefte zou ik dan hebben aan meer bezit?

Het enige wat overblijft, is een natuurlijk en aangeboren gevoel van vriendelijkheid en mededogen, omdat de pijn en het lijden van mensen die zich onvolledig en alleen, behoeftig en hebzuchtig voelen, duidelijk ook mijn pijn en lijden zijn.

Ophouden met kwaad doen betekent stoppen met “zelfzucht” en hierin steeds oefenen. Gewoon alleen dat.
Goed doen betekent mezelf openstellen voor het lijden van alle wezens als mijn lijden, zonder enige separatie.
Goed doen voor anderen betekent op elk moment zien wat gedaan kan worden om lijdende wezens te helpen op weg naar Toevlucht.

Toevlucht nemen, toevlucht zoeken, is hierin essentieel.
Toevlucht in niet-zelfzuchtige, niet oordelende aanwezigheid (Boeddha).
Toevlucht in de niet-solide, niet-separate werkelijkheid (Dharma).
En toevlucht nemen tot de weg van zelfloze vriendelijkheid, mededogen en vreugde (Sangha).

During sesshin we always eat our meals in “Oryoki”. Oryoki is a ritualized way of serving, eating and washing dishes that makes the meal an important part of our practice. A “meal meditation”. But Oryoki is more than that. It can be a way of life that allows us to live our lives in deep resonance with the meaning of “The Middle Way”, which is a core teaching of Buddhism.

The word “Oryoki¨ can be translated and interpreted in different ways and refers to the ritual of eating a meal, as well as to the set of bowls and utensils used to eat the meal, and to a fundamental mindset of mindfulness, balance and harmony.

The most common translation is:

“O” means “Proportionate”
“Ryo” means “Amount”.
“Ki” means “Container or Bowl”

So it could mean “A Container that Holds Just Enough”. Or “A Bowl that takes no more or less than Precisely Enough”.

Apparently it is a phonetic transliteration of the Chinese term Hatara, which in turn is a phonetic transliteration of the Sanskrit term Patra, the traditional metal begging bowl of Buddhist monks.

In India, Buddhist monks carried a bowl or Patra with them when they went on alms rounds for food. The bowl had to be large enough to hold a sufficiently nutritious meal, but small enough to prevent the monks from becoming attached to self-centered greed and to prevent the monastic community from becoming too much of a burden on the lay community on which it depended. Just enough. No more, no less.

The monks actually had very few personal possessions. Basically, they owned only two sets of robes (Kesa, [Japanese] or Kasaya [Sanskrit]) and their personal bowl. They were given the robes and the bowl when they were ordained as monks.

The robe represents the “subtle form of the Buddha” and the bowl the “head” or rather “the wisdom of the Buddha”. The wisdom of the Buddha is thus the wisdom and practice of “Just enough”, which is a good representation of the wisdom and precision of the Middle Way.

This practice of “just enough” could also lead to important and very necessary changes in our modern, consumer-driven, Western way of life. What would be the consequences if we only took just enough? Used just enough? No more, no less? Our economy and society seem to be built on the belief that we always need more. The economy must grow, otherwise we will all end up poor and lose out in the fierce global competition. A “Survival of the fittest” mentality that leads to constant competition and violence in many forms. A mentality that also seems to be rooted in fear and that constantly reinforces that fear. Fear of losing, fear of missing out, fear of being left behind, fear of the “competitors”, of the “others”. Not living together in harmony, but competing and fighting with each other in discord.
As we move way beyond “Just Enough” and become richer and more prosperous, we don’t seem to become more happy, but rather less so. Greedier, more selfish, and increasingly violent and fearful it seems. You only have to follow the news to see it. Or look at the way we subject ourselves to a constant barrage of advertising.

The seemingly universal belief that our economy must grow (preferably aggressively) is actually far from rational. It seems an almost religious certainty, a dogma, a belief that is adhered to without deep questioning. Few people actually “benefit” from this aggression and competition (if you want to call it beneficial), while it fatally undermines our sense of community, our well-being and our living environment on the planet. And despite all the signs that this planet is giving us, we seem to prefer to ignore it.

Oryoki can guide us out of this. Practicing Oryoki means creating a mindset that is not focused on constant personal consumption (in all forms, from commodities and posessions to spiritual growth) and a constant self-centeredness. A mindset that focuses on Just Enough. It is the practice of mindfulness and of choosing the Middle Way, between self and community, between taking and giving (sharing), between form and formlessness.
So the term Oryoki can very well be translated as harmony, or as the complete interconnectedness and unity that is the actual reality of our existence.

Oryoki – Precies Genoeg

Tijdens sesshin eten we onze maaltijden altijd in “Oryoki”. Oryoki is een geritualiseerde manier van opdienen, eten en afwassen waardoor de maaltijd een belangrijk onderdeel wordt van onze beoefening. Een maaltijdmeditatie. Maar Oryoki is meer dan dat. Het kan een manier van leven zijn die ons in staat stelt om ons leven te leiden in diepe resonantie met de betekenis van “The Middle Way”, wat een kernleer is van het boeddhisme.

Het woord “Oryoki¨ kan op verschillende manieren worden vertaald en geïnterpreteerd en verwijst naar het ritueel van het eten van een maaltijd, maar ook naar de set kommen en bestek die worden gebruikt om de maaltijd te eten, en naar een fundamentele mindset van mindfulness, balans en harmonie.

De meest voorkomende vertaling is:

“O” betekent “Proportioneel”
“Ryo” betekent “Hoeveelheid”.
“Ki” betekent “Container of Kom”

Dus het zou kunnen betekenen “Een Container die Net Genoeg Bevat”. Of “Een Kom die niet meer of minder dan Precies Genoeg neemt”.

Blijkbaar is het een fonetische transliteratie van de Chinese term Hatara, die op zijn beurt een fonetische transliteratie is van de Sanskriet-term Patra, de traditionele metalen bedelkom van boeddhistische monniken.

In India droegen boeddhistische monniken een kom of Patra bij zich als ze op aalmoes-ronde gingen voor voedsel. De kom moest groot genoeg zijn om een ​​voldoende voedzame maaltijd te bevatten, maar klein genoeg om te voorkomen dat de monniken gehecht zouden raken aan egocentrische hebzucht en om te voorkomen dat de monnikengemeenschap een te zware belasting zou gaan vormen voor de lekengemeenschap waarvan ze afhankelijk was. Precies genoeg. Niet meer en niet minder.

De monniken hadden eigenlijk maar heel weinig persoonlijke bezittingen. In principe bezaten ze slechts twee sets gewaden (Kesa, [Japans] of Kasaya [Sanskriet]) en hun persoonlijke kom. Ze kregen de gewaden en de kom als ze tot monnik werden gewijd.

Het gewaad vertegenwoordigt de “subtiele vorm van de Boeddha” en de kom het “hoofd” of liever “de wijsheid van de Boeddha”. De wijsheid van de Boeddha is daarmee de wijsheid en beoefening van “Precies genoeg”, wat een goede weergave is van de wijsheid en precisie van de Middenweg.

Deze beoefening van “precies genoeg” zou ook weleens belangrijke en heel noodzakelijke veranderingen kunnen opleveren in onze moderne, consumptiegedreven, westerse manier van leven. Wat zou het voor gevolgen hebben als we alleen precies genoeg zouden nemen? Precies genoeg zouden gebruiken? Niet meer, niet minder? Onze economie en maatschappij lijken te zijn gebouwd op het geloof dat we altijd meer nodig hebben. De economie moet groeien, anders eindigen we allemaal arm en verliezen we in de wereldwijde felle concurrentie. Een “Survival of the fittest”-mentaliteit die leidt tot constante concurrentie en geweld in velerlij vormen. Een mentaliteit die bovendien geworteld lijkt in angst en die die angst ook telkens versterkt. Angst om te verliezen, angst om iets te missen, angst om achter te blijven, angst voor de “concurenten”, voor de “anderen”. Niet samenleven met elkaar, maar concurereren en strijd met elkaar.
Naarmate we voorbij “Precies Genoeg” gaan en alsmaar rijker en welvarender worden, lijken we niet meer maar minder gelukkig te worden. Hebzuchtiger, egoïstischer en steeds gewelddadiger en banger lijkt het. Je hoeft het nieuws maar te volgen om het te zien. Of kijk naar de manier waarop we onszelf onderwerpen aan een bombardement van reclames.

De schijnbaar universele overtuiging dat onze economie moet groeien (bij voorkeur agressief) is verre van rationeel. Het lijkt een bijna religieuze zekerheid, een dogma, een overtuiging die zonder diepgaand onderzoek wordt aangehangen. Er zijn maar weinig mensen, die baat hebben bij deze agressie en concurrentie (voor zover je dat “baat” kan noemen), terwijl het ons gemeenschapsgevoel, ons welzijn en onze leefomgeving op de planeet fataal ondermijnt. En ondanks alle tekenen die deze planeet ons geeft, lijken we dat maar liever te negeren.

Oryoki kan ons hieruit leiden. Het beoefenen van Oryoki betekent het creëren van een mindset die niet gericht is op voortdurende persoonlijke consumptie (in alle vormen, van goederen en bezit, tot spirituele groei) en een voortdurend ego-centrisme. Een mindset die zich juist richt op Precies Genoeg. Het is het beoefenen van mindfulness en van het kiezen van de Middenweg, tussen zelf en gemeenschap, tussen nemen en geven (delen), tussen vorm en vormloosheid.
Dus de term Oryoki kan heel goed vertaald worden als harmonie, of als de volkomen onderlinge verbondenheid en eenheid die de echte werkelijkheid is van ons bestaan.

When I look at you, human being, I know that I love you with all my heart. 

With you, I share being human, and that is frankly amazing. We humans are so luminously beautiful. Our eyes shine with light. Our hearts beat perfectly. Our hands can craft so many wonderful things, our minds can create so many beautiful thoughts. We can manifest such incredible wisdom! 

I also know that there is a lot of hardship and suffering in our lives. But we have an unlimited capacity to be flexible, creative, caring, compassionate and kind! We can shine! What more could we possibly want?

And yet, we spend so much time and effort wanting, craving. We want to avoid pain and illness, to stay young, to be important, to have more. More security, more wealth, more wisdom, more safety, more recognition. We want to be someone! 

We even want to live beyond the span of our years, in all sorts of ways. Particularly in the memory of people, who we want so much to love and admire us. We fear loss, old age, sickness and death. We fear fear. These things should never affect us. Not us. Not Me!

Bewitched into believing that this “Me” is real, we easily become disappointed and angry, because we fail to keep “Me” safe and solid and secure. And deep down, we know this. We know that we will eventually lose all whom we love and all that is dear to us. And we will most certainly be forgotten, as eventually everyone and everything, even the most solid, the most famous, is lost in time. 

In our resistance and resentment, our anger, our disillusionment and disappointment, in the hatred of our vulnerable self and our inevitable fate, that feels cruel and unjust, we cause ever more suffering.

Just know that you and I were never really real. That we were and are not in any way solid. We are transient and ungraspable. We are old, even when we are young. We are ill, even when we feel healthy. We are in pain, and broken when we are happy. We are all dying, fading. Never solid, never “Me” or “You”. We include all this and more.

You and I, we have many ideas and concepts and convictions. Just don’t believe in them. Our thoughts and emotions and the stories of our lives, are like the wind. Just a story. Just a breeze. Briefly here and then no more. And all the time without any substance.

Wholeheartedly accepting this, living life dying and embodying life and death, this very moment shines like a very precious jewel. This very ordinary moment with you is precious beyond precious. 

Only because we are broken, we are whole. Because we embody death we are alive. Because we are signless and insignificant, we are vast beyond limit. Because we are impermanent we are eternal. Because we encompass all suffering of all beings, we are filled with tenderness and love. 

Because neither the “Me” and “Mine” nor the “You” and “Yours” are in any way real, reality shines in luminous simplicity. And this luminosity itself just loves with infinite and deepening kindness and great and growing compassion. May your life go well. Happy 2025.  

Gelukkig Nieuwjaar Mens

Als ik naar je kijk, mens, weet ik dat ik van je hou met heel mijn hart. 

Ik deel met jou mijn mens-zijn, en dat is adembenemend. We zijn zo stralend mooi. Onze ogen lichten op. Ons hart klopt perfect. Onze handen kunnen zoveel prachtige dingen maken, onze geest kan zoveel mooie gedachten creëren. We belichamen zoveel volmaaktheid en we zijn in staat tot zoveel wijsheid.  

Ik weet ook dat er veel ontberingen en lijden in ons leven zijn. Maar we hebben zo’n onbeperkte capaciteit om flexibel, creatief, zorgzaam, behulpzaam, meelevend en vriendelijk te zijn! We kunnen stralen! Wat valt er in grutjes naam nog meer te verlangen? 

Is het dan niet raar dat we zoveel tijd en moeite spenderen aan onze verlangens? We willen zo graag pijn en ziekte vermijden, we willen jong blijven, belangrijk zijn, meer te hebben. Meer zekerheid, meer rijkdom, meer wijsheid, meer veiligheid, meer erkenning. We willen zo graag iemand zijn!

We willen zelfs op allerlei manieren langer leven dan onze jaren. Vooral in de herinneringen van mensen, van wie we zo graag willen dat ze van ons houden en ons bewonderen. We vrezen verlies, ouderdom, ziekte en dood. We zijn bang voor de angst. Die dingen zouden ons nooit mogen beroeren. Niet ons, niet Mij!

Betoverd in het geloof dat deze “Mij” echt is, raken we makkelijk teleurgesteld en boos, omdat we er niet in slagen om deze “Mij” veilig, solide en zeker te houden. En dat weten we ook, in het diepst van ons wezen. We weten dat we uiteindelijk al diegenen zullen verliezen van wie we houden en alles wat ons dierbaar is. En we zullen zonder enige twijfel worden vergeten, omdat uiteindelijk iedereen en alles, zelfs het meest solide, de meest beroemde, verloren gaat in de tijd. 

In ons verzet en onze wrok, de woede, de desillusie en teleurstelling, in het haten van onze kwetsbaarheid en ons onvermijdelijke lot, dat wreed en onrechtvaardig aanvoelt, veroorzaken we alleen maar meer lijden.

Weet gewoon dat jij en ik nooit echt waren wat we dachten te zijn. We waren en zijn niet solide. We zijn vergankelijk en ongrijpbaar. We zijn oud, zelfs als we jong zijn. We zijn ziek, zelfs als we ons gezond voelen. We hebben pijn, we zijn gebroken, terwijl we gelukkig zijn. We zijn stervende allemaal, we vervagen. Nooit solide, nooit “Ik” of “Jij”. We omvatten dat allemaal en meer nog.

Jij en ik, we hebben allebei veel ideeën, overtuigingen en identiteiten. Geloof gewoon niet in de soliditeit van die gedachten en gevoelens. Geef ze niet een waarheid die ze in feite niet hebben. Onze gedachten en emoties en de verhalen van ons leven zijn als de wind. Een verhaal. Gewoon een briesje. Heel even aanwezig en dan vervlogen. En zonder enige substantie.

Als we dit met heel ons hart accepteren, stervend het leven leven en leven en dood belichamen, dan schittert dit moment als een kostbaar juweel. Dit heel gewone moment met jou is kostbaarder dan kostbaar. 

Omdat we gebroken zijn, zijn we héél. Omdat we de dood belichamen, leven we. Omdat we klein zijn, zijn we oneindig groot. Omdat we geen betekenis hebben zijn we onmetelijk. Omdat we vergankelijk zijn, zijn we eeuwig. Omdat we alle lijden van alle wezens omvatten zijn we vol tederheid en liefde.

Omdat noch het “Ik” en “Mijn” noch het “Jij” en “Jouw” op enigerlei wijze werkelijk zijn, schittert de werkelijkheid in stralende eenvoud. En deze stralende werkelijkheid heeft lief, met oneindige en verdiepende liefde en met groot en immer groeiend mededogen. Mijn allerbeste wensen, het ga je goed. Gelukkig 2025.

Start with a willingness to do sitting meditation and to go into “seclusion” and to “leave home”. In other words: be willing to sit and go deep into yourself (seclusion) and to give up notions, opinions, conventions, convictions, beliefs, identities and hope (leave home). Try to be open. This will simplify your life tremendously.

Listen to the guides and study the teachings. Try to comprehend that you and all beings really are:
Anatta – Without Self,
Anicca – Without Permanence,
Anutpada – Without Origen (Birth),
Animitta – Without Sign (Significance),
Apranihita – Without Need/Wish (fully complete),
Annamu – Without Name (Labels),
Sunyatta – Completely empty of any solid separate aspect (you are “without”), so in fact just pure “interbeing”.

Contemplation is important. Contemplate Sunyatta. It helps to understand and know this to be true, even if it is only intellectually. Put your faith in the dharma and trust the guides and teachers. Be their student. Learn to listen to, and trust the inner resonance you can feel with the teachings. There, in the inner resonance, you will find interbeing of student and teacher, of guest and host, of the unique and myriad forms and their movement and the eternal, unmoving formless.

Dare to go deep into suffering. The experiencing and witnessing of suffering (of self and others) opens our hearts and expands us. Try not to resist or escape. All suffering is mine, there are no “others”.

Do not try to free yourself from yourself. Instead, study the self. See the barriers and limitations that the self imagines and imposes on itself. That is how the self defines and solidifies itself. Dropping these imagined limitations, barriers and separations makes us see that the self, that we imagine to be so small and limited, actually reaches beyond the stars and lies within even the tiniest particle. The vast eternal truth is not hidden behind the forms and phenomena, it is within them, within me and directly accessible. It is me. I am presence, and I am present.

See this, experience this, for yourself. And acknowledge the mystery. Don’t take anyone’s word for it. The teachings, teachers and guides (if they are any good) always point you back at your own experience, back at yourself. There, you will find no final, definitive answers. But you will be able to drop many answers. Eventually you will find your truest teacher and true tuition within yourself, you inner teacher, your intuition.

Deepen this by sitting meditation. But also by walking, working, eating, cleaning, etcetera. Meditation does not have to end when you get up from your sitting. It can continue in any form. Make practice the core of your life. Make remembering this the core of your life. Learn to listen to the silence always present within everything. You can be silence even as you speak.

Share what is given with all who seek, whatever your task and position. Make your life revolve around remembering and always deepening your own practice and around the kindness, love and compassion you can generate and share with all beings without preferences and judgements. Embody Sunyata and manifest kindness and compassion. Be love and express love.

Don’t think you’re special. All beings are Buddha. And all Buddha’s from time to time forget that they are.

As human beings we are all of us very familiar with pain and suffering. The first formal teaching of the Buddha was about the Four Practices for Noble People (usually called the “Four Noble Truths”) of which the first was to look deeply into the pain, the stress and the discontent, that seem innate and unavoidable in our lives as human beings. The other three look at the cause of suffering and the ways in which we can reduce the suffering. Today, I would like to point out some practical aspects and ways of working with the pain and suffering that we encounter every day.

Being aware of suffering

The first step is to see and identify suffering. This would seem so glaringly obvious as to be superfluous to even mention, but in fact it is often the greatest barrier to working with pain and suffering. We are so keen on avoiding pain and suffering that we have developed amazing abilities and strategies to not see the obvious.
So a first step could be this practice:
Contemplate this daily: Everyone you meet is (exactly like you) going through hardship and suffering, the details of which you know nothing about. But we all of us know suffering and pain, one way or another. Know this to be true and recognise the common shared experience of suffering and pain.
My pain I know, because it is mine. Your pain I know too, because it is my pain also.
Because of this recognition, because we allow ourselves to expand so that all the suffering really is our own, awareness of suffering and pain are immediate gateways to a tremendous reduction of self-centeredness, a deep sense of interconnectedness and to the continuous practice of loving kindness and compassion.

Express the wish to reduce suffering

Recognise (and whenever appropriate and possible express) the wish that you and all beings may be free from pain and suffering. In “The Path of the Bodhisattva” Shantideva, the eight century Indian Buddhist monk, gives these vows:

“May I try and become at all times, both now and forever
A protector of those without protection
A guide for those who have lost their way
A ship or a bridge for those with oceans or rivers to cross
A refuge for those in danger, or who lack shelter
A light for those in darkness
A medicine for those who are sick
A servant to all in need
For as long as living beings remain
May I remain too, to dispel the suffering of the world.”

I really helps to create your own version of this (there are many available online) and remember and say it on a daily basis (you might want to shorten it a bit). Even if we can not do anything to practically alleviate suffering and pain, just giving rise to this intention can really change lives.

Create a (small) daily ritual

In combination with this, give yourself a daily ritual of kindness. Sit, meditate, go outside if you can, preferably sit or take a walk in nature if possible. Create some quiet and silence in yourself and around you. Do it every day.
It’s not at all about distracting ourselves from suffering and pain. It’s about remembering that all our personal drama, in which we can feel so lonely and lost, takes place in an endless, vast and beautiful “background”, a space that doesn’t judge, neither rejects or clings and that has no opinion about anything whatsoever. This space is around us and within us (in fact it IS what we are).

Perform small kindnesses

Practice small kindnesses, small acts of compassion towards others. Give small gifts, like a smile to someone in the street, a short conversation with a neighbour. Ask the check-out person in the supermarket how he or she is doing (and make sure that it is a genuine desire to know more about this person and not just a polite phrase). Pick up garbage on the beach, open a door for someone. These seem so trivial and hardly relevant but it is these small acts, these tiny miracles, that can change someone’s day, or week or life. It’s also really fun to do.
Make your heart as wide as the universe, make your acts small.
Also recognise that you probably actually do this already often, but without awareness. Be aware and eventually this becomes a continuous practice.

Be careful with comforting

Offering comforting words or “helpful” actions for someone in pain is often not helpful at all. Be aware of your motives for offering comfort or help. Often it’s done just to alleviate our own discomfort at witnessing suffering. In that case it only dulls the pain temporarily at best, but often it just deepens the pain and the loneliness of the one we try to comfort. It is often better not to go and help or offer comfort, but to be truly present for someone in pain.  

Look at those who have caused us pain

One of the most difficult aspects is to see that those who we feel have caused us pain and suffering, have suffered and/or are suffering also.
First, try not to hate. Then try to love. Then love everyone.
Know that this is often very, very difficult, so don’t blame yourself at all if you find this hard or even impossible to do. Just keep trying.

Notice the changes in you

Notice that practicing kindness and compassion brings about self-compassion, happiness and joy, selfless joy, naturally. It also leads to deeper equanimity. And the happiness, the selfless joy and equanimity as they deepen, in turn deepen our practice of kindness and compassion. It’s a circular process (with ups and downs) which widens our hearts all the time. It may be slow, but it works.

And rest

Rest in this spacious, selfless, open joy and the gentle inner calmness that it brings. And act with kindness and compassion coming from this natural wholeheartedness, that encompasses the entire universe, that lies clearly within us, that is our home, that is what we are.
Just remember that.

The perceiving mind, that actually thinks it is the inhabitant and owner of the body, is always involved in separating things, identifying things, and labeling things. And through this separation from the things it perceives, it creates and secures for itself a strong and dominating identity as the center and core of “My Life”, and as the “Me” within this body. And it is cramming itself full of thoughts and judgments and ideas about the forms it perceive, and about itself. The perceiving mind needs all these separations and attachments, to solidify itself as the perceiver, to give itself substance.
It’s like a room, an “apartment”, absolutely choc-a-bloc full of furniture. In fact so full that there is no room, no space to breath, no time to sit still and breath. And there’s no rest, because the perceiving mind is always busy with the inventory of stories, identities, certainties and uncertaincies, and always, always very busy to acquire more. It’s an addiction.

When we meditate, when we loosen our grip and reduce our intoxication with perception and the perceiver, we can actually begin to see the space that surrounds and accommodates it all. It’s like opening the doors at the back of the perceiving mind, like letting the walls of the apartment dissolve, become transparent, to reveal the expanding that is without limit. That is timeless and still. That is life and full of life. That is really me as well as home. We can call it Buddha-Heart-Mind, but any name will do.

The perceiving mind, with all it’s limits, separations and attachments, is not separate from this Buddha-Heart-Mind, so there’s no need to get rid of the perceiving mind. The only thing we need to do is to go through this layer of perception, without getting stuck there, and to open ourselves. To open our perceiving minds to its real size, its real self.

Opening the doors, dropping the separating walls, is liberation. It’s letting go of the limits of “Me-mind” and dropping into no-mind which I can embody here and now as Michel, as Plein Ciel.

And then I can simply accept and say yes, chose sometimes to say no, act and speak, sit still and be silent, and speak again as the moment requires. And I can sit on the furniture as I like and invite anyone to sit with me and love and explore it all.

A few questions.
What do we listen to?
How can we speak?
What can we do in the face of blind hatred?
How do we respond to the killing of innocent people going about their lives harming no-one?
What should we do with the anger we feel?

When I look underneath the anger I see a deep grief for the senseless loss and a strong feeling of powerlessness. How did it get to this? And where do we go from here?

We seem to give in more and more to the external and internal voices of anxiety, fear and powerlessness, and seek safety in the illusionary power of anger and weapons. We divide the world into “us and them”, “friend and enemy”, “my kind, my group, and the others”. And out of these divisions and separations our response is usually reasoned revenge, more weapons, more murky legislation. All of it is justified by fear, designed to reduce fear and actually engendering more fear. The cycle just goes on and on. We’ve been doing this for centuries, eons. This path has never lead to peace, justice and compassion. We really need a different approach.
The usually rather soft spoken voices that have the courage to express understanding, compassion, empathy, human kindness, oneness; they are vital and ever more important to show us another way. These voices can be our voices!

We can try to heal, to bridge the gaps. To make whole, to open ourselves to see the others as ourselves and understand their fears and pain as our own fear and pain. We need to make ourselves heard in the expression of understanding and kindness and compassion.

Act with loving kindness, compassion and dignity. Treat all beings with loving kindness, compassion and dignity. Do it where you are. In your family, in your house, in your street, your neighbourhood, your community, your town, your country. Do it now and keep doing it. Go against the stream. Make whole, make peace, make a difference. And please, make yourself heard.